Özgüven, çocuğun “Ben bir şeyleri başarabilirim ve değerliyim” inancıdır. Bu inanç bir gecede oluşmaz; günlük küçük deneyimlerle, çevresindeki yetişkinlerin tutumuyla yavaş yavaş şekillenir. Ebeveynlerin ve öğretmenlerin gündelik rutinlerde yapabileceği basit değişiklikler, bu gelişimi önemli ölçüde destekleyebilir.
Yaşına uygun sorumluluk vermek
Çocuk, bir işi kendi başına tamamladığında yeterlilik duygusunu yaşar. Üç yaşındaki bir çocuk oyuncaklarını kutuya koyabilir, beş yaşındaki sofrayı kurmaya yardım edebilir, okul çağındaki çocuk çantasını ve ders programını kendisi hazırlayabilir. Burada önemli olan işin kusursuz yapılması değil, çocuğun sürece katılmasıdır. Onun yerine yaptığınız her iş, ona “Bunu sen başaramazsın” mesajını dolaylı olarak verebilir. Önce nasıl yapılacağını gösterin, sonra geri çekilin ve denemesine izin verin.
Övgüyü çabaya yöneltmek
“Çok zekisin” gibi genel övgüler, çocuğu sürekli başarılı görünme baskısı altında bırakabilir. Bunun yerine somut çabayı fark ettirin: “Bu problemi çözmek için üç farklı yol denedin” ya da “Zorlandığında vazgeçmedin” demek, çocuğun kontrol edebildiği davranışlara odaklanmasını sağlar. Abartılı ve her duruma verilen övgü ise zamanla değerini kaybeder. Samimi, kısa ve olaya özgü geri bildirimler daha kalıcı etki bırakır.
Duygulara ve hatalara alan tanımak
Çocuk üzüldüğünde ya da korktuğunda “Bunda korkacak bir şey yok” demek, duygularının yanlış olduğu izlenimini yaratabilir. Onun yerine “Bu seni çok kaygılandırmış gibi görünüyor” diyerek duyguyu adlandırmak, çocuğun kendini anlaşılmış hissetmesine yardımcı olur. Hatalar için de benzer bir tutum geçerlidir. Dökülen su ya da kötü giden bir sınav sonrasında suçlamak yerine “Bir dahaki sefer neyi farklı deneyebiliriz?” sorusunu sormak, hatayı öğrenme fırsatına çevirir. Ebeveynin kendi hatalarını sakin biçimde kabul etmesi de güçlü bir örnek oluşturur. Konuyla ilgili uzman görüşü almak isteyenler Ankara pedagog bilgilerine göz atabilir.
Karşılaştırmadan kaçınmak ve ne zaman destek almak
Kardeşler ya da sınıf arkadaşlarıyla yapılan karşılaştırmalar, çocuğun kendi ilerlemesini görmesini engeller. Onu yalnızca geçmişteki haliyle kıyaslayın: “Geçen ay okuyamadığın kelimeleri şimdi okuyorsun.” Bununla birlikte çocuk uzun süre boyunca sosyal ortamlardan kaçınıyor, sık sık “Ben beceremem” diyor, iştahı ya da uyku düzeni bozuluyorsa bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanından görüş almak yerinde olur.
Özgüven, çocuğa sunulan güvenli bağ, denemeye alan ve tutarlı ilgiyle beslenir. Küçük adımlarla başlayıp sabırlı olmak, çocuğun kendine güvenen bir birey olmasının temelini oluşturur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez. Soru Durağı bir klinik değildir ve hizmet sunmaz.